Introductie

Op 22 mei 2025 publiceerde de Europese Commissie haar langverwachte eerste lijst met landenrisicoklassen onder de EU-ontbossingswetgeving (EUDR), een belangrijke mijlpaal in de implementatie van de verordening. De lijst - gepubliceerd via een uitvoeringshandeling op het Green Forum van de Commissie - deelt elk bronland in als hoog, standaard of laag risico voor ontbossing of bosdegradatie, in relatie tot rundvee, cacao, koffie, hout, soja, palmolie en rubber.

Het doel van EUDR-risicobenchmarking? De administratieve lasten verlagen voor laagrisico-landen, en bevoegde autoriteiten in staat stellen om compliance effectief te monitoren en te handhaven voor landen met een hoger risico. De gedachte dat een 'laagrisico'-status bedrijven volledig van de haak laat, is echter onjuist.

In dit artikel bespreken we het nieuwe benchmarkingsysteem en de positie van elk land daarin. Daarna lichten we toe wat deze risicodrempels betekenen voor due diligence: wat verandert er, en wat blijft hetzelfde.

Wat zijn de EUDR-landenrisicoklassen?

De logica achter het systeem

Onder de EUDR deelt de Europese Commissie elk productieland in een van drie categorieën in: laag, standaard of hoog risico. Het landenklassificatiesysteem is gebaseerd op datagedreven criteria die zijn vastgelegd in de officiële EUDR-verordening.

De beoordelingscriteria houden rekening met de huidige ontbossingssnelheid in het land, de uitbreiding van landbouwgrond voor relevante grondstoffen en productietrends van die grondstoffen. Dit wordt aangevuld met factoren zoals lokale rechtshandhaving, bescherming van inheemse volkeren en naleving van verdragen zoals het Akkoord van Parijs. Dit werkdocument van de Commissie beschrijft de grondslagen van de methodologie, gericht op transparantie, objectiviteit en consistentie.

Het is belangrijk te weten dat de benchmarkinglijst dynamisch is. De Commissie herziet en actualiseert landen periodiek - de eerste herziening staat gepland voor 2026, met bijgewerkte FAO-bosbestandsgegevens uit oktober 2025. Een dynamische lijst moet landen stimuleren om de duurzaamheid van hun landbouwproductiesystemen te verbeteren en ontbossing te minimaliseren, terwijl landen die achterblijven worden aangesproken. Voor bedrijven betekent dit dat de due diligence-werklast niet vaststaat; compliance-systemen moeten wendbaar blijven en snel kunnen inspelen op bijgewerkte risico-informatie.

{{custom-cta}}

Wat verandert er als je bronland laagrisico is?

Vereenvoudigde due diligence - maar geen vrijbrief

Een van de grootste voordelen van inkopen uit een laagrisico-land onder de EUDR is toegang tot een vereenvoudigde due diligence-procedure. De wet verplicht operators nog steeds om alle vereiste informatie over hun producten en toeleveringsketens te verzamelen - dit is verplicht ongeacht het land.

Voor elke batch grondstoffen moeten bedrijven gegevens verzamelen zoals de geolocatie van het perceel, leveranciersinformatie en productietijdlijnen. Ze moeten ook een due diligence-verklaring indienen om te bevestigen dat het product ontbossingsvrij en legaal is. Geen van deze basisverplichtingen vervalt voor laagrisico-productielanden.

Het voordeel van inkopen uit een laagrisico-land is echter dat de EUDR geen formele risicobeoordelingen of risicomitiger vereist. Met andere woorden: bedrijven hoeven ontbossingsrisico niet actief te beoordelen of aan te pakken wanneer alle producten afkomstig zijn uit laagrisico-landen (zie onze gedetailleerde gids voor due diligence bij laagrisico-landen) - tenzij er nieuwe informatie opduikt die op een probleem wijst of er sprake is van een gemotiveerde zorg.

Als je een melding ontvangt die wijst op non-compliance met de EUDR, moeten bevoegde autoriteiten worden geïnformeerd en moet er onmiddellijk actie worden ondernomen. De focus voor bedrijven die inkopen uit laagrisico-landen ligt daarmee op informatieverzameling en registratie, in plaats van diepgaand onderzoek (omdat de EU hen al een groen licht heeft gegeven).

Bedrijven moeten oppassen dat ze niet te comfortabel worden met een laagrisico-classificatie - laag risico betekent niet geen risico. Er zijn zorgen dat het benchmarkingsysteem omzeiling kan aanmoedigen, waarbij producten via laagrisico-landen worden omgeleid zodat ze lijken te voldoen aan de regelgeving, zonder dat alle vereiste due diligence is uitgevoerd. Operators moeten alert blijven op dergelijke mogelijkheden en volledige transparantie in hun toeleveringsketen waarborgen, met name waar vermenging van producten kan plaatsvinden.

Voor de volledige en officiële lijst van landenclassificaties verwijzen we naar het Green Forum van de Europese Commissie.

Wat als je inkoopt uit standaard- of hoogrisicogebieden?

Geen wijziging - volledige due diligence blijft vereist

Als je inkoopt uit landen die zijn geclassificeerd als standaard of hoog risico, verwacht de EUDR het volledige due diligence-proces - algemene informatie, risicobeoordeling en risicobeperking. Naast de standaard toeleveringsketens moeten operators ook beoordelen of de grondstoffen mogelijk verband houden met ontbossing of zijn geproduceerd in strijd met lokale wetgeving. Voordat een product op de markt wordt gebracht, moet het risico als 'verwaarloosbaar' worden beschouwd. Als je op basis van de risicobeoordeling alleen geen verwaarloosbaar risico kunt vaststellen, moeten risicomitiger worden genomen om het risico terug te brengen tot een verwaarloosbaar niveau. Al deze stappen moeten worden gedocumenteerd en weerspiegeld in je due diligence-verklaring.

Standaardrisico-landen

Voor standaardrisico-landen kan een risicobeoordeling bestaan uit het analyseren van landspecifieke factoren (zoals recente ontbossingssnelheden, nationale bosbeschermingswetten en bekende corruptieproblemen) en het onderbouwen van een conclusie van verwaarloosbaar risico met bewijs. Veel bedrijven kiezen voor een risicobeoordelingstemplate of softwareoplossing om het risico te scoren op basis van land-, grondstof- en leveranciersspecifieke criteria. Als er een niet-verwaarloosbaar risico wordt gevonden, moet het bedrijf dit mitigeren: bijvoorbeeld door leveranciers te verplichten over te stappen op een gecertificeerde bron, onafhankelijke audits uit te voeren of een niet-conforme leverancier te laten vallen.

Hoog-risico landen

Voor hoog-risico landen is het volledige due diligence-proces nog strenger. In een hoog-risico bronland is het vrijwel zeker dat je bij je risicobeoordeling enig ontbossingsrisico aantreft, waardoor de mitigatiestappen in de praktijk verplicht worden. Deze stappen kunnen bestaan uit audits door derden, gebruik van geavanceerde tools (zoals satellietmonitoring) en het verzamelen van aanvullende documentatie. Daarnaast moeten er beleidsmaatregelen, procedures en controlemechanismen zijn om het risico op non-compliance te beheersen (hoofdstuk 2; artikel 11). Hoog-risico landen worden ook vaker gecontroleerd door EU-autoriteiten; wettelijk gezien wordt minimaal 9% van de bedrijven die inkopen uit hoog-risico landen jaarlijks gecontroleerd.

Regelgevingscontroles - variëren per risicoklasse

Een ander aspect dat de risicoklasse beïnvloedt, zijn de compliance-controles (zie ook onze gids over EUDR compliance en handhaving) - inspecties om te verifiëren of een operator of handelaar heeft voldaan aan zijn wettelijke verplichtingen onder de EUDR. Deze controles beslaan minimaal 9% van de relevante producten die op de markt worden gebracht of vanuit de markt worden geëxporteerd en afkomstig zijn uit hoog-risico landen, 3% voor standaardrisico-landen en 1% voor laagrisico-landen. Het is belangrijk op te merken dat de eenheid die wordt gecontroleerd de operator of handelaar is, niet het productieperceel zelf, hoewel indirecte validatie van perceelgegevens mogelijk is.

Een compliance-controle richt zich op het verifiëren van de due diligence van een bedrijf. Dit kan bestaan uit: het beoordelen van de ingediende due diligence-verklaring, het controleren van documentatie, het verifiëren van traceerbaarheid, het controleren van claims en het inspecteren van zendingen.

Wat is de rol van de drempelwaarden van 1%, 3% en 9%?

De drempelwaarden van 1%, 3% en 9% zijn minimale jaarlijkse inspectiepercentages die elk land verplicht is te hanteren, afhankelijk van het risiconiveau.

Waarom de eerste versie controversieel is

Kritiek van ngo's en zorgen vanuit de branche

De eerste versie van de EUDR-landenrisicoklassen is niet zonder kritiek ontvangen. Met slechts vier landen op de hoog-risicolijst in deze eerste versie - Rusland, Belarus, Myanmar en Noord-Korea - zijn er zorgen dat de lijst te beperkt is. Deze hoog-risico landen vertegenwoordigen slechts 0,07% van de EU-invoer van de gereguleerde grondstoffen, wat critici ertoe brengt te stellen dat de benchmarks sommige van de grootste drijvers van ontbossing ongemoeid laten.

Landen die bekend staan om tropische ontbossing, zoals Brazilië, Indonesië en de Democratische Republiek Congo, zijn geclassificeerd als standaardrisico. In de ogen van sommige milieuorganisaties en veel brancheprofessionals ondermijnt dit de geloofwaardigheid van het benchmarkingsysteem.

Mighty Earth, een prominente ngo, noemde de nieuwe landenclassificatie "een farce" en stelde dat sommige van de "ernstigste ontbossingsniveaus" ter wereld plaatsvinden in landen die niet in de hoog-risicocategorie zijn opgenomen.

Het feit dat landen die bekend staan om hun hoge ontbossingssnelheid worden vrijgesteld van de zwaarste due diligence-controles, leidt tot speculatie dat de EU bevriende of strategisch belangrijke landen een gemakkelijkere behandeling heeft gegeven, ondanks aanzienlijke ontbossingsproblemen.

Nieuwe laagrisico-classificatie?

Ook de laagrisico-categorie ontkomt niet aan kritiek. Enerzijds hebben Mighty Earth en anderen de classificatie van Canada, Ghana, Papoea-Nieuw-Guinea en Roemenië als laagrisico aangevochten en de beslissing 'onzinnig' genoemd - omdat de benchmark volgens hen duidelijk bewijs van ontbossing, bosdegradatie en illegale houtkap in die landen negeert.

Vanuit de branche hebben functionarissen in producentenlanden zoals Maleisië (standaardrisico) geklaagd dat de EU "voorkeursbehandeling" aan zichzelf heeft gegeven door alle EU-lidstaten een laagrisico-label te geven, terwijl ontwikkelingslanden grotendeels als standaardrisico worden aangemerkt.

Ter aanvulling op de controverse heeft een groep van 11 EU-lidstaten, waaronder Oostenrijk, Luxemburg, Italië en Finland, opgeroepen tot verdere aanpassingen van de verordening. In een document dat door Reuters is ingezien, stellen deze landen dat de compliance-vereisten te belastend zijn, met name voor boeren en bosbeheerders.

Ze stellen voor een nieuwe categorie 'zeer laag risico' in te voeren, die bepaalde landen zou vrijstellen van douanecontroles en traceerbaarheidsverplichtingen. Dit voorstel heeft als doel de compliance te vereenvoudigen voor landen met een sterk bosbeheer en minimaal ontbossingsrisico. Hoewel de Europese Commissie haar proces verdedigt als datagedreven, transparant en eerlijk, is er geen categorie 'zeer laag risico' opgenomen in de wijziging van december 2025 (Verordening 2025/2650), hoewel de vereenvoudigingsreview die voor april 2026 gepland staat dit voorstel mogelijk opnieuw zal bespreken.

Bezwaar van het Europees Parlement tegen de benchmarks

Op 9 juli 2025 stemde het Europees Parlement met 373 tegen 289 stemmen voor verwerping van het landenrisicoklassificatiekader, met als bezwaren de datakwaliteit, de methodologische robuustheid en een gebrek aan transparantie in de classificatiecriteria. Europarlementariërs stelden dat drie risicocategorieën onvoldoende zijn om landen met sterk uiteenlopende ontbossingsrisicoprofielen van elkaar te onderscheiden. Hoewel de stemming grotendeels symbolisch was en de Commissie juridisch niet verplicht om de benchmarks te wijzigen, zorgde ze voor aanzienlijke politieke druk in aanloop naar de geplande herziening in 2026.

EUDR-wijziging: wat veranderde er in december 2025

Verordening 2025/2650 - uitstel en vereenvoudiging

In december 2025 nam de EU Verordening (EU) 2025/2650 aan, een gerichte herziening van de EUDR met twee grote wijzigingen. Ten eerste werd de handhaving uitgesteld tot 30 december 2026 voor grote en middelgrote operators, en tot 30 juni 2027 voor micro- en kleine operators. Ten tweede introduceerde de wijziging een nieuwe categorie 'downstream operators' - bedrijven die producten verwerken die al op de EU-markt zijn gebracht onder een due diligence-verklaring. Deze downstream operators hebben lichtere verplichtingen, beperkt tot traceerbaarheid, registratie en risicomelding, in plaats van het indienen van een eigen volledige due diligence-verklaring.

De wijziging verwijderde ook gedrukte producten (boeken, kranten) uit het toepassingsgebied van de verordening en verplicht de Commissie een vereenvoudigingsreview uit te voeren voor 30 april 2026. Voor een volledig overzicht van de handhavingstijdlijn, zie onze EUDR-tijdlijntracker.

Hoe je de benchmarks verantwoord gebruikt

Voor inkoop- en compliance-teams

Gezien het politieke debat vragen compliance-verantwoordelijken zich misschien af hoe ze de nieuwe landenrisicoklassen op een verantwoorde manier kunnen toepassen. We raden aan de risicobeoordelingen te behandelen als één input binnen een bredere due diligence-strategie. Hieronder staan een aantal stappen om compliant te blijven met de EUDR, ongeacht je risiconiveau:

• Bevestig de risicostatus - neem niets aan
  
  • Raadpleeg de risicoklassenlijst van de Europese Commissie om de risicostatus van je productieland te bevestigen.
• Valideer de oorsprong van het product - niet alleen de locatie van de leverancier
  
  • Het risiconiveau geldt voor het land waar het product vandaan komt (bijvoorbeeld waar de cacao voor chocolade is geteeld), niet waar je directe leverancier gevestigd is. Toeleveringsketens kunnen meerdere stappen omvatten, dus zorg voor volledige transparantie.
• Volg de productstroom om omzeiling te voorkomen
  
  • Omdat verschillende risicoklassen uiteenlopende due diligence-verplichtingen met zich meebrengen, bestaat het risico van doorvoer via laagrisico-landen. Voorkom dit en bijbehorende boetes door je volledige toeleveringsketen duidelijk in kaart te brengen.
• Documenteer beslissingen in de DDS duidelijk
  
  • Vermeld duidelijk het bronland en het risiconiveau van je product, en verwijs hiernaar bij het toepassen van vereenvoudigde due diligence-uitkomsten.

Wat Coolset anders doet

Ingebouwde benchmarklogica, altijd actueel

Deze wijzigingen doorvoeren in je due diligence-systeem kan overweldigend lijken, zeker voor bedrijven die tientallen leveranciers in verschillende landen beheren. Hier kunnen technologie en automatisering een groot verschil maken. Compliance-platforms zoals Coolset zijn ontworpen om bedrijven te helpen duurzaamheids- en due diligence-workflows te stroomlijnen, zodat je met vertrouwen kunt voldoen aan de EUDR.

Hieronder staan een aantal manieren waarop de tools van Coolset de nieuwe EUDR-risicoklassenvereisten ondersteunen, naast eventuele toekomstige EUDR-wijzigingen:

• Automatische identificatie van landenrisico
• Geïntegreerde risicobeoordelingstemplate
• Dynamische updates en meldingen
• Documentopslag en due diligence
• Samenwerking en leveranciersbetrokkenheid

Het EUDR-product van Coolset helpt bedrijven de juiste gegevens te verzamelen, ontbossingsrisico te controleren en Due Diligence Statements in te dienen zonder leveranciers achterna te hoeven zitten of te werken in complexe spreadsheets. Met Coolset kunnen bedrijven product- en ordergegevens importeren vanuit hun ERP, documenten opvragen bij leveranciers en alles op één plek bijhouden. Het systeem signaleert ontbrekende of risicovolle zendingen en genereert auditklare DDS-bestanden in het verplichte EU TRACES-formaat. Het product is live en vandaag beschikbaar. Lees meer over de EUDR-oplossing van Coolset.

Voor een dieper begrip van de EUDR-grondbeginselen, bekijk onze