Bedrijven die hout importeren in de EU navigeren momenteel twee overlappende regelgevingen: de EU-houtverordening (EUTR) en de EU-ontbossingswet (EUDR).

De EUTR richt zich op legaliteit: ze zorgt ervoor dat hout dat op de EU-markt wordt gebracht niet illegaal is gekapt. De EUDR behoudt dezelfde due diligence-logica, maar legt de lat hoger: hout moet ontbossingsvrij zijn en bedrijven moeten compliance aantonen met een bredere set aan vereisten rondom "legale productie", waaronder wetgeving over rechten van derden en mensenrechten in het productieland.

De EUTR is al van kracht sinds maart 2013 en heeft de due diligence voor hout bijna 13 jaar lang bepaald. De EUDR werd pas later aangenomen en de handhaving ervan is opnieuw uitgesteld. Het meest recente EU-besluit stelt de toepassing uit tot 30 december 2026 (met latere datums voor kleinere bedrijven onder de verordening).

Die combinatie, een langlopende houtwet plus een vertraagde opvolger met een andere bewijslat, is precies waar de verwarring over de tijdlijn begint. Veel bedrijven vragen zich af welke regels gelden tijdens deze overgangsperiode en wanneer de omschakeling voor hout daadwerkelijk plaatsvindt.

Wat is de tijdlijn voor de EUTR en de EUDR?

De EUTR is van kracht sinds maart 2013 en maakt het illegaal om onrechtmatig gekapt hout op de EU-markt te brengen. Meer dan een decennium lang was het de basis van due diligence voor hout in de EU, waarbij bedrijven legaliteitsrisico's moeten beoordelen en ondersteunende documentatie moeten bijhouden. Belangrijk: de EUTR is vandaag nog volledig van toepassing. De verplichtingen ervan worden niet gepauzeerd of afgezwakt vanwege de EUDR. Handhaving gaat ononderbroken door totdat de EUDR de EUTR na een uitfaseringsperiode formeel vervangt.

Lees onze gedetailleerde uitleg over de EUTR en wie eraan moet voldoen.

De EUDR werd aangenomen in juni 2023 als een breder kader voor zeven ontbossingsrisicogrondstoffen, waaronder hout. Hoewel het voortbouwt op dezelfde due diligence-logica als de EUTR, voegt het strengere eisen toe rondom ontbossingsvrije productie, geolocatie en uitgebreide legaliteitscontroles. De verordening zou oorspronkelijk eind 2024 van toepassing zijn, maar de invoering is twee keer uitgesteld. Na de meest recente vertraging geldt de EUDR vanaf 30 december 2026 voor grote en middelgrote bedrijven.

Hoewel de verordening voor kleine en micro-ondernemingen in het algemeen een latere toepassingsdatum voorziet, geldt dit extra uitstel voor MKB niet voor hout en houtproducten die al onder de EUTR vallen. Voor houtoperatoren, inclusief MKB, lopen de due diligence-verplichtingen dus door zonder sectorspecifieke overgangsperiode.

Cruciaal voor houtbedrijven: de EUTR en EUDR zijn ontworpen om naast elkaar te functioneren tijdens een afgebakende overgangsperiode. De EUTR stopt niet met gelden wanneer de EUDR van kracht wordt. In plaats daarvan creëert de EUDR een overgangskader waarbij hout dat vóór een specifieke afsluitdatum is gekapt, nog steeds aan de EUTR-vereisten kan voldoen.

Op grond van deze regels mag hout dat vóór 29 juni 2023 is gekapt, tot 31 december 2028 op de EU-markt worden gebracht in overeenstemming met de EUTR. Vanaf 1 januari 2029 moet al het hout op de EU-markt voldoen aan de EUDR en wordt de EUTR volledig uitgefaseerd. De bepalende factor is de kapdatum van het hout. Die kapdatum verwijst naar het moment waarop de boom is geveld, niet naar het moment van import, verkoop of verwerking.

{{custom-cta}}

Geldt de EUTR nog steeds?

De EUTR blijft van kracht en handhaafbaar voor hout, zowel vóór de inwerkingtreding van de EUDR als gedurende de overgangsperiode. Ze stopt niet met gelden wanneer de EUDR van kracht wordt.

Voor houtbedrijven betekent dit dat een EUTR-conform due diligence-systeem nog steeds vereist is. Bedrijven moeten legaliteitsrisico's blijven beoordelen en ondersteunende documentatie bewaren voor hout dat vandaag op de EU-markt wordt gebracht, en voor hout dat vóór 29 juni 2023 is gekapt en tot 31 december 2028 nog onder de EUTR-regels mag vallen. Er is geen handhavingsgat in deze periode en nationale autoriteiten blijven EUTR-controles uitvoeren.

Tegelijkertijd wordt van bedrijven verwacht dat ze zich voorbereiden op, en uiteindelijk toepassen, het EUDR due diligence-systeem voor nieuw gekapt hout. Belangrijk: een EUDR due diligence-systeem vervangt het EUTR-systeem niet. Het moet in lijn zijn met de EUTR-vereisten. In de praktijk betekent dit dat due diligence-systemen beide regimes tegelijk moeten ondersteunen, met legaliteitscontroles die voldoen aan de EUTR en aanvullende datalaag die voldoet aan de EUDR-vereisten.

Voor houtbedrijven gaat de transitie dus niet over het overstappen van het ene systeem naar het andere, maar over het uitbreiden van de bestaande EUTR due diligence zodat die geldig blijft terwijl ze wordt uitgebreid om aan de EUDR-verplichtingen te voldoen. Deze afstemming is essentieel om compliance-gaten te vermijden in de jaren dat beide verordeningen van toepassing zijn.

Hoe vaak moeten bedrijven rapporteren of due diligence uitvoeren onder de EUTR?

Bedrijven hoeven geen periodieke rapporten in te dienen onder de EUTR, maar moeten continu due diligence toepassen voor elke plaatsing van hout op de EU-markt en dit proces minimaal jaarlijks herhalen.

Een belangrijk punt bij de voorbereiding op EUTR compliance is dat due diligence geen eenmalige rapportageoefening is. Anders dan regelgevingen die periodieke indieningen bij autoriteiten vereisen, is de EUTR gebouwd rondom continue due diligence. Operatoren zijn verplicht een due diligence-systeem te hebben en dit toe te passen elke keer dat ze hout of houtproducten op de EU-markt brengen. Er is geen verplichting om regelmatig rapporten in te dienen bij autoriteiten, want compliance wordt beoordeeld via inspecties in plaats van terugkerende indieningen.

Dit betekent niet dat bedrijven hun due diligence voor elke zending opnieuw van nul moeten opbouwen als de onderliggende leveringsomstandigheden niet zijn veranderd. In de praktijk organiseren veel bedrijven EUTR compliance rondom leverancier-productcombinaties. Dit betekent het uitvoeren van een uitgebreide risicobeoordeling voor een specifiek product van een specifieke leverancier en herkomst, en het vertrouwen op die beoordeling voor volgende zendingen zolang de relevante omstandigheden gelijk blijven. Deze due diligence is echter niet statisch. Ze moet worden bijgewerkt wanneer belangrijke elementen veranderen, zoals de leverancier, het land of de regio van kap, de soort, het producttype of het risicoprofiel van de toeleveringsketen.

Bovendien wijzen goede praktijken en regelgevingsverwachtingen, ook wanneer er geen duidelijke wijzigingen optreden, op het minimaal jaarlijks herzien van de EUTR due diligence om te bevestigen dat de informatie nog accuraat is en dat er geen nieuwe risico's zijn ontstaan. Dit zorgt ervoor dat het due diligence-systeem effectief blijft in de loop van de tijd, in plaats van verouderd te raken.

Het is ook belangrijk onderscheid te maken tussen operatoren en handelaren onder de EUTR, omdat hun verplichtingen verschillen. Hieronder volgt een duidelijk overzicht van hun verantwoordelijkheden:

• Operatoren zijn bedrijven die hout of houtproducten voor het eerst op de EU-markt brengen. Zij zijn verantwoordelijk voor het uitvoeren van volledige due diligence, inclusief informatieverzameling, risicobeoordeling en risicobeperking waar nodig.

• Handelaren handelen in hout dat al op de EU-markt is gebracht. Ze hoeven zelf geen risicobeoordelingen uit te voeren, maar moeten wel gegevens bijhouden die hun leveranciers en klanten identificeren en die gegevens minimaal vijf jaar bewaren.

Deze traceerbaarheidsverplichting voor handelaren stelt autoriteiten in staat houtstromen door de toeleveringsketen te volgen als er zorgen ontstaan. Van operatoren wordt eveneens verwacht dat ze hun due diligence-documentatie minimaal vijf jaar bewaren, voor het geval van audits of inspecties.

EUTR versus EUDR: wat verandert er en wat blijft hetzelfde?

De EUTR en de EUDR delen dezelfde overkoepelende doelstelling: illegale en niet-duurzame bosproducten buiten de EU-markt houden. De EUDR breidt echter zowel de reikwijdte als het vereiste bewijs aanzienlijk uit om compliance aan te tonen. Voor houtbedrijven betekent dit een verschuiving van een op legaliteit gebaseerd kader naar een breder systeem dat ook ontbossingsrisico en traceerbaarheid aanpakt.

De belangrijkste verschillen en overeenkomsten tussen de twee verordeningen kunnen als volgt worden samengevat.

1. Reikwijdte van grondstoffen

De EUTR is uitsluitend van toepassing op hout en houtproducten. De EUDR daarentegen omvat zeven ontbossingsrisicogrondstoffen: hout, rundvee, cacao, koffie, palmolie, rubber en soja, samen met een breed scala aan afgeleide producten. Hoewel hout onder beide verordeningen in scope blijft, breidt de EUDR dezelfde due diligence-logica uit naar aanvullende sectoren die voorheen niet onder de EUTR werden gereguleerd.

2. Legaliteit versus ontbossingsvrije productie

Onder de EUTR draait compliance om legaliteit. Operatoren moeten ervoor zorgen dat hout is gekapt in overeenstemming met de toepasselijke wetgeving van het productieland. De verordening vereist niet expliciet dat bedrijven ontbossing of landgebruiksverandering beoordelen.

De EUDR behoudt de legaliteitseis maar voegt een aanvullende voorwaarde toe: producten moeten ontbossingsvrij zijn. Bedrijven moeten kunnen aantonen dat grondstoffen niet zijn geproduceerd op land dat na 31 december 2020 is ontbost en, voor hout, dat ze niet gekoppeld zijn aan bosdegradatie. Als gevolg hiervan gaat EUDR due diligence verder dan legaliteit alleen en introduceert het een milieunorm die niet bestond onder de EUTR. Zelfs de legaliteitseis wordt uitgebreid naar onderwerpen buiten het veld van legale kap, tot verantwoord ondernemingsgedrag en rechten van derden.

3. Diepgang en vorm van due diligence

Beide verordeningen vereisen dat bedrijven due diligence uitvoeren, maar het detailniveau en de formaliteit verschillen. Onder de EUTR zijn operatoren verplicht basisinformatie over de toeleveringsketen te verzamelen (zoals soort, land van kap, leverancier en hoeveelheid), het risico op illegale kap te beoordelen en dat risico waar nodig te beperken. Dit proces is grotendeels intern, zonder verplichting om due diligence-informatie in te dienen bij autoriteiten tenzij gevraagd tijdens een inspectie.

Onder de EUDR wordt due diligence gedetailleerder en zendingspecifiek. Voor elke partij die op de markt wordt gebracht, moeten bedrijven gedetailleerde gegevens verzamelen, inclusief de geolocatie van het exacte perceel waar de productie plaatsvond en het tijdstip van productie of kap. Zodra het risico als verwaarloosbaar is beoordeeld, moet een due diligence-verklaring worden ingediend bij het EU-platform TRACES voordat het product op de markt kan worden gebracht. In de praktijk verschuift compliance hierdoor van het bijhouden van due diligence naar het formeel verklaren ervan voor elke zending.

4. Traceerbaarheids- en documentatievereisten

De EUTR vereist traceerbaarheid op leveranciers- en landniveau in de toeleveringsketen: operatoren moeten hun leveranciers kennen en handelaren moeten gegevens bijhouden van kopers en verkopers. Ze vereist geen traceerbaarheid terug naar het bosperceel zelf.

De EUDR introduceert traceerbaarheid op perceelniveau. Bedrijven moeten geolocatiecoördinaten verkrijgen en bewaren voor het land waar hout (en andere in-scope grondstoffen) is geproduceerd, zodat autoriteiten de ontbossingsvrije status kunnen verifiëren. Hoewel beide verordeningen vereisen dat gegevens minimaal vijf jaar worden bewaard, is het volume en de specificiteit van de vereiste documentatie onder de EUDR aanzienlijk hoger.

Wat blijft hetzelfde

Ondanks deze veranderingen blijven verschillende kernprincipes consistent. Hout valt onder beide verordeningen. In beide gevallen ligt de verantwoordelijkheid bij het bedrijf dat producten op de EU-markt brengt, en het op de markt brengen van niet-conforme producten is verboden. De logica van risicobeoordeling en -beperking gaat over van de EUTR naar de EUDR, ook al is ze meer geformaliseerd onder de nieuwere verordening. Handhaving blijft ook de verantwoordelijkheid van nationale autoriteiten, hoewel de EUDR meer geharmoniseerde sanctievereisten introduceert voor de lidstaten.

Over het geheel genomen vervangt de EUDR de EUTR-aanpak voor due diligence bij hout niet zozeer als dat ze erop voortbouwt. Voor houtbedrijven zal de verschuiving minder gaan over het bouwen van een geheel nieuw systeem en meer over het uitbreiden van het bestaande due diligence-systeem om te voldoen aan de uitgebreide compliance-vereisten.

Welke verordening geldt voor mijn zending? (Praktische voorbeelden)

Tijdens de overgang van de EUTR naar de EUDR hangt de toepasselijke verordening voor een specifieke houtzending af van wanneer het hout is gekapt en wanneer het op de EU-markt wordt gebracht.

Het belangrijkste referentiepunt is de kapdatum. Die bepaalt of een zending valt onder het EUTR-overgangsregime of het EUDR-kader zodra de verplichtingen ervan handhaafbaar worden.

Om te illustreren hoe dit in de praktijk werkt, volgen hier enkele voorbeelden:

Voorbeeld 1: Hout gekapt in 2022, op de EU-markt gebracht in 2025

Toepasselijk kader: EUTR

Deze zending valt onder de EUTR. Het hout is gekapt vóór de EUDR-afsluitdatum en wordt op de markt gebracht voordat de EUDR-verplichtingen van toepassing zijn. De operator moet EUTR due diligence uitvoeren gericht op legaliteit en de vereiste documentatie bewaren. Er is geen EUDR due diligence-verklaring vereist.

Voorbeeld 2: Hout gekapt in 2024, op de EU-markt gebracht in 2026

Toepasselijk kader:

• EUTR tot EUDR-handhaving
• EUDR na EUDR-handhaving

Tot de EUDR handhaafbaar wordt, valt deze zending nog steeds onder de EUTR. Hoewel het hout is gekapt na de EUDR-afsluitdatum, is de EUDR nog niet van toepassing en is er geen compliance-gat. De operator moet daarom EUTR due diligence uitvoeren bij het op de markt brengen van het hout.

Zodra de EUDR handhaafbaar wordt, komt hout dat na 29 juni 2023 is gekapt niet meer in aanmerking voor de EUTR-overgang. Vanaf dat moment moeten deze producten uitsluitend onder de EUDR worden behandeld voor de gehele overgangsperiode, wat betekent dat bedrijven volledige EUDR due diligence moeten toepassen voor elke zending.

Voorbeeld 3: Hout gekapt vóór 29 juni 2023, op de EU-markt gebracht nadat de EUDR van toepassing is (bijv. in 2027)

Toepasselijk kader: EUTR tot 2028

Deze zending volgt nog steeds de EUTR-vereisten, omdat hout dat vóór de EUDR-afsluitdatum is gekapt tot 31 december 2028 op de EU-markt mag worden gebracht onder EUTR due diligence, ook als de EUDR al van kracht is. Operatoren moeten de kapdatum kunnen aantonen om op deze overgang te kunnen terugvallen.

EUTR en EUDR naast elkaar

Ter samenvatting van de belangrijkste data en overgangsmijlpalen volgt hier een tijdlijnvergelijking van EUTR versus EUDR:

Wat je nu kunt doen: dubbele compliance-checklist voor 2025-2027

Tot de EUDR handhaafbaar wordt, en gedurende de overgangsperiode die volgt, moeten houtbedrijven de EUTR blijven toepassen terwijl ze zich geleidelijk voorbereiden op de EUDR. Tijdens deze wachtperiode ligt de focus op het robuust houden van EUTR compliance terwijl bestaande systemen kunnen evolueren naar EUDR-gereed.

1. Blijf volledige EUTR due diligence uitvoeren

De EUTR-handhaving is niet vertraagd. Bevoegde autoriteiten blijven investeren in inspecties en auditcapaciteit, en met de EUDR vertraagd blijft de EUTR het primaire kader dat autoriteiten zullen gebruiken om hout-compliance te beoordelen. Bedrijven moeten daarom EUTR due diligence rigoureus blijven toepassen: legaliteitsrisico's beoordelen, documentatie bijhouden en ervoor zorgen dat niet-verwaarloosbare risico's worden aangepakt. Het terugschroeven van EUTR-inspanningen in afwachting van de EUDR zou het handhavingsrisico in deze periode vergroten.

2. Beoordeel of je EUTR-systeem al voldoet aan de EUDR-legaliteitsverwachtingen

Hoewel de EUDR nieuwe vereisten introduceert, bouwt een deel van het due diligence-kader, met name rondom legaliteit, voort op concepten die al bekend zijn uit de EUTR. Dit maakt de tussenliggende periode een goed moment om te beoordelen of je bestaande EUTR-processen robuust genoeg zijn om de uitgebreide legaliteitscontroles onder de EUDR te ondersteunen, inclusief gebieden zoals landrechten, rechten van derden en verantwoord ondernemingsgedrag. Door hiaten vroeg te identificeren kunnen bedrijven hun EUTR-systemen aanpassen op een manier die vandaag compliant blijft terwijl toekomstig herwerk wordt beperkt. Veel bedrijven volgen nog steeds alleen informele of ad-hocprocessen voor de EUTR en wanneer dat het geval is, moet dit worden geïdentificeerd en aangepast aan de EUDR-normen.

3. Voer een kapdatum-tag in op orderniveau

Omdat de toepasselijke verordening tijdens de overgang afhangt van wanneer het hout is gekapt, moeten bedrijven een duidelijke kapdatum-identifier in hun systemen invoeren. Deze tag moet worden gebruikt om per order te bepalen of EUTR- of EUDR-vereisten van toepassing zijn. Het operationeel inbedden van deze logica is essentieel voor het beheren van parallelle verplichtingen en het vermijden van verkeerde toepassing van due diligence-regels naarmate de EUDR-handhaving nadert.

4. Start EUDR-datadiepdives met je meest volwassen leveranciers

In plaats van te proberen volledige EUDR-dataverzameling bij alle leveranciers tegelijk uit te rollen, kunnen bedrijven deze periode gebruiken om eerst te werken met hun meest volwassen en transparante leveranciers. Dit betekent doorgaans één stap verder gaan dan bestaande EUTR-traceerbaarheid door over te stappen van keten-van-bewaring-informatie naar identificatie op perceelniveau, inclusief geolocatie. Van daaruit kunnen bedrijven de gevraagde gegevens geleidelijk uitbreiden, leverancier voor leverancier in lijn brengen met de volledige EUDR-dataset, terwijl interne processen en verwachtingen op een gecontroleerde manier worden opgebouwd.

Samen stellen deze stappen bedrijven in staat vandaag volledig compliant te blijven onder de EUTR terwijl ze hun due diligence-systemen geleidelijk verschuiven naar EUDR-gereedheid. De transitie gaat niet over het vervangen van het ene kader door het andere, maar over het uitbreiden van bestaande EUTR-processen zodat ze beide regimes kunnen ondersteunen in de jaren dat ze overlappen.

Hoe software helpt bij het beheren van de EUTR-naar-EUDR-transitie

Het parallel beheren van EUTR- en EUDR-verplichtingen is moeilijk handmatig te doen. Spreadsheets, gedeelde mappen en op e-mail gebaseerde documentverzameling worden snel moeilijk te onderhouden wanneer verschillende regels tegelijkertijd van toepassing zijn op verschillende zendingen. Dit is waar dedicated compliance-software bijzonder waardevol wordt tijdens de overgangsperiode.

Kapdatum-tracking en automatische classificatie

Software kan kapdatuminformatie verzamelen en opslaan op product- of orderniveau en zendingen automatisch classificeren als vallend onder de EUTR, EUDR of het EUTR-overgangsregime. Dit elimineert de noodzaak van handmatige controles en helpt ervoor te zorgen dat de juiste due diligence-vereisten consistent worden toegepast naarmate handhavingsdata naderen.

Één systeem voor beide regimes

In plaats van EUTR en EUDR als afzonderlijke compliance-oefeningen te behandelen, stelt software bedrijven in staat beide binnen één systeem te beheren. Documenten verzameld voor de EUTR, zoals legaliteitsbewijs, leveranciersinformatie en risicobeoordelingen, kunnen worden hergebruikt en uitgebreid naarmate EUDR-vereisten in scope komen. Dit voorkomt het dupliceren van werk en zorgt ervoor dat bestaande due diligence geldig blijft terwijl aanvullende gegevens in de loop van de tijd worden toegevoegd.

Van toeleveringsketentraceerbaarheid naar geolocatie op perceelniveau

De EUDR vereist een verschuiving van traceerbaarheid in de toeleveringsketen naar traceerbaarheid op perceelniveau. Software ondersteunt deze transitie door bedrijven in staat te stellen te beginnen met bestaande keten-van-bewaring-informatie en geleidelijk geolocatiegegevens toe te voegen voor leveranciers die dit kunnen verstrekken