Hoewel dubbele materialiteitsanalyses (DMA) pas de laatste jaren breder worden toegepast, is het concept al 20 jaar oud. De Global Reporting Initiative paste het voor het eerst toe in 2006 via hun G3-richtlijnen.

De dubbele materialiteitsanalyse is een van de meest besproken instrumenten binnen EU-duurzaamheidsrapportage, maar ook een van de meest misverstane. De meeste bedrijven behandelen het als een rapportagevereiste. Bedrijven die het goed aanpakken, zien het als een strategische oefening die alles bepaalt, van risicobeheer tot kapitaalallocatie.

Het begrip 'dubbel', waarbij twee afzonderlijke perspectieven expliciet worden benoemd, werd voor het eerst geformaliseerd door de Europese Commissie in haar 2019-richtlijnen over de NFRD. De Corporate Sustainability Reporting Directive (CSRD), die in januari 2023 in werking trad, maakte deze tweezijdige analyse een wettelijke verplichting.

In november 2025 diende EFRAG herziene European Sustainability Reporting Standards (ESRS) in bij de Europese Commissie, waaronder een ingrijpend bijgewerkte ESRS 1 General Requirements, die het DMA-proces regelt. Deze herziene standaarden zijn nog niet definitief, de formele goedkeuring door de Commissie wordt verwacht in de zomer van 2026, maar ze geven een duidelijke richting aan: minder procedureel afvinken, meer strategisch oordeel.

In dit artikel leggen we uit wat de DMA inhoudt, wat er is veranderd en hoe je er stap voor stap een uitvoert onder het bijgewerkte ESRS 1-kader.

Een noot over de status van de herziene ESRS

Belangrijk: De herziene ESRS die EFRAG in november 2025 publiceerde, wachten nog op formele goedkeuring door de Europese Commissie (verwacht zomer 2026). Wave 1-bedrijven moeten de originele ESRS uit 2023 blijven toepassen voor rapportagejaren 2024-2026. Wave 2-bedrijven zullen hoogstwaarschijnlijk direct rapporteren onder de gewijzigde ESRS vanaf 2027. 

Bedrijven die in 2026 vrijwillig rapporteren, mogen de herziene standaarden optioneel al eerder toepassen. Dit artikel is gebaseerd op het bijgewerkte concept-ESRS 1 om teams voor te bereiden op de formele goedkeuring.

Wat is een dubbele materialiteitsanalyse onder de CSRD?

Een dubbele materialiteitsanalyse is een gestructureerd proces om te bepalen over welke duurzaamheidsonderwerpen een bedrijf moet rapporteren onder de CSRD. Onder ESRS 1 betekent dubbele materialiteit dat duurzaamheidsaangelegenheden vanuit twee perspectieven tegelijk worden beoordeeld:

• Impactmaterialiteit (inside-out): hoe de activiteiten van je bedrijf mensen en het milieu beïnvloeden → feitelijke en potentiële, positieve en negatieve impacts, in je eigen activiteiten én in de upstream en downstream waardeketen
  
  
• Financiële materialiteit (outside-in): hoe duurzaamheidsgerelateerde kwesties de financiële prestaties, positie, kasstromen, toegang tot financiering of kapitaalkosten van je bedrijf beïnvloeden op de korte, middellange of lange termijn

De DMA werkt op twee niveaus, en begrijpen hoe die met elkaar samenhangen is essentieel:

1. Onderwerpen en subonderwerpen. Begin met de duurzaamheidsaangelegenheden in Bijlage A van ESRS 1, bijvoorbeeld klimaatverandering (ESRS E1), met subonderwerpen zoals klimaatmitigatie, adaptatie en energie. Dit is je longlist.
   
   
2. IRO's binnen materiële onderwerpen. Identificeer voor elk relevant onderwerp de specifieke impacts, risico's en kansen (IRO's) die van toepassing zijn op jouw bedrijf. Dit zijn de operationele eenheden: de context en significantie van je IRO's bepalen welke Disclosure Requirements binnen een bepaalde ESRS-thematische standaard daadwerkelijk van toepassing zijn. Een bedrijf kan concluderen dat ESRS E1 klimaatverandering materieel is als onderwerp, maar alleen rapporteren over het subonderwerp energieverbruik, niet over klimaatadaptatie of -mitigatie, als de IRO-beoordeling die beperktere conclusie ondersteunt.

Onderwerpen die als niet-materieel worden beoordeeld, hoeven niet te worden gerapporteerd. Een logistiek bedrijf gevestigd in de haven van Rotterdam zou bijvoorbeeld waarschijnlijk concluderen dat landrechten van inheemse gemeenschappen (ESRS S3) niet materieel zijn.

Wat is er veranderd in de herziene ESRS 1? Belangrijkste DMA-updates voor 2026

Het concept-ESRS 1 van november 2025 introduceert een aantal betekenisvolle wijzigingen in het DMA-proces, terwijl de kern volledig intact blijft. De richting is duidelijk: van compliance-gedreven checklists naar strategische, oordeelsgerichte analyses.

Bedrijfsmodel en strategie als basis voor materialiteitsconclusies

Informatiematerialiteit is geen nieuw concept. Wat de herziene ESRS 1 toevoegt, is een duidelijkere route naar materialiteitsconclusies zonder uitputtend bottom-up bewijs. Paragraaf 27 stelt dat een bedrijf een conclusie over materialiteit mag trekken "op basis van een analyse van zijn strategie en bedrijfsmodel, inclusief de sector(en) waarin het actief is, de geografische gebieden en de kenmerken van zijn upstream en downstream waardeketen." 

Waar de uitkomst op basis van die analyse duidelijk is, is de standaard expliciet: "als de materialiteit of niet-materialiteit van een of meer impacts, risico's of kansen niet evident is op basis van bovenstaande analyse, voert de onderneming een specifieke beoordeling uit", wat betekent dat een diepgaandere analyse alleen nodig is als de top-down conclusie werkelijk onduidelijk is. Dit is een belangrijke wijziging.

Kwalitatieve analyse is voldoende

De standaard verduidelijkt ook dat kwantitatieve scoring niet altijd noodzakelijk is. Application Requirement 12 stelt: "Een kwalitatieve analyse kan voldoende zijn voor de onderneming om een redelijke conclusie te trekken over de materialiteit van impacts, risico's of kansen met betrekking tot een bepaald onderwerp." Bedrijven zijn niet verplicht een uitputtend informatieonderzoek uit te voeren, alleen om gebruik te maken van wat redelijkerwijs beschikbaar is zonder onevenredige kosten of inspanning. Opnieuw een belangrijke wijziging.

Proportionele bewijsverzameling

De herziene standaard benadrukt het gebruik van "redelijke en onderbouwde informatie die beschikbaar is zonder onevenredige kosten of inspanning." Bedrijven zijn niet verplicht uitputtende onderzoeken uit te voeren of perfecte data te verzamelen. Kwalitatieve analyse kan voldoende zijn om een conclusie over materialiteit te trekken. Globale data, sectorgemiddelden en benchmarks van vergelijkbare bedrijven zijn allemaal geldige inputs, met name voor waardeketenbeoordelingen waarbij directe leveranciersdata niet beschikbaar is.

Eerlijke weergave als overkoepelend principe

De herziene ESRS 1 plaatst de volledige duurzaamheidsverklaring, inclusief de DMA, onder het concept van "eerlijke weergave". Dit betekent dat de DMA moet resulteren in een volledige, neutrale en nauwkeurige weergave van materiële impacts, risico's en kansen. Bedrijven mogen entiteitsspecifieke disclosures toevoegen waar de standaard ESRS-thematische standaarden onvoldoende zijn voor een eerlijk beeld.

Wie moet een dubbele materialiteitsanalyse uitvoeren?

Elk bedrijf dat verplicht is te rapporteren onder de CSRD, moet een DMA uitvoeren. Na het Omnibus I-voorstel en het "stop-the-clock"-besluit is de rapportagetijdlijn herzien:

• Wave 1 (grote bedrijven die al rapporteren onder de NFRD): rapportage loopt door vanaf boekjaar 2024, onder de originele ESRS, tot 2026; overstap naar gewijzigde ESRS verwacht vanaf 2027 (met data over 2026)
  
  
• Wave 2 (andere grote EU-bedrijven met 1.000+ werknemers en €450M omzet onder de Omnibus-reikwijdte): eerste rapportage over boekjaar 2027, onder de herziene ESRS
  
  
• Wave 3 (beursgenoteerde SME's): niet langer in scope na het Omnibus-voorstel

Zelfs als het Omnibus-voorstel verplichte vereisten vertraagt of beperkt, voeren veel bedrijven de DMA vrijwillig uit, gedreven door verwachtingen van investeerders, vereisten van kredietverstrekkers, due diligence van klanten en EcoVadis-vragenlijsten. De DMA is steeds meer een commerciële en concurrentiële noodzaak, niet alleen een compliance-vereiste.

Voor meer informatie over de reikwijdte en tijdlijnen van de CSRD, zie Coolset's CSRD academy.

Hoe voer je een dubbele materialiteitsanalyse uit: stap voor stap

Laten we ingaan op de praktische details van wat een DMA van je vraagt. Het is goed om in gedachten te houden dat de 'nieuwe' DMA-structuur in de kern gelijk blijft. Als je eerder een DMA hebt uitgevoerd, kun je het grootste deel hergebruiken.

Stap 1: Stel governance in en definieer de scope

Voordat de analyse begint, bepaal je wie verantwoordelijk is voor de DMA en hoe die verbonden is met de bedrijfsbesluitvorming.

• Wijs intern eigenaarschap toe aan duurzaamheid, risico, finance, legal en operations. De DMA raakt elk onderdeel van het bedrijf: duurzaamheidsteams begrijpen de blootstelling aan impacts, finance- en risicoteams zijn eigenaar van de financiële materialiteitsbeoordeling, legal signaleert regelgevings- en aansprakelijkheidskwesties, en operations weet waar waardeketenrisico's daadwerkelijk liggen. Het DMA-team brengt al deze inzichten samen.
  
  
• Definieer de rapportagegrens: je eigen activiteiten plus de materiële upstream en downstream waardeketen. Onder de herziene ESRS 1 sluit de grens voor eigen activiteiten aan bij je geconsolideerde jaarrekening. De waardeketenreikwijdte strekt zich uit zo ver als nodig is voor een eerlijk beeld van materiële impacts, risico's en kansen, maar je hoeft niet elke laag in kaart te brengen. Focus op waar materiële IRO's waarschijnlijk voorkomen.

Onder de herziene ESRS 1 is de rapportagegrens voor eigen activiteiten in het algemeen dezelfde geconsolideerde groep als in je jaarrekening. Waardeketenreikwijdte is vereist voor zover nodig voor een eerlijk begrip van materiële impacts, risico's en kansen.

Stap 2: Stel je longlist van onderwerpen en IRO's op

Stel de startlijst op van duurzaamheidsonderwerpen en subonderwerpen die je wilt beoordelen. Bijlage A van ESRS 1 bevat de volledige lijst van onderwerpen en subonderwerpen voor ESRS E1 tot en met G1, met klimaatverandering, vervuiling, water, biodiversiteit, circulaire economie, eigen personeel, werknemers in de waardeketen, getroffen gemeenschappen, consumenten en bedrijfsgedrag.

Ga voor elk onderwerp een niveau dieper en stel een voorlopige lijst op van IRO's: de feitelijke en potentiële impacts, risico's en kansen die plausibel van toepassing kunnen zijn op jouw bedrijf. Dit hoeft in dit stadium niet uitputtend te zijn, het doel is iets concreets te hebben om in stap 3 te filteren. 

Een productiebedrijf zou bijvoorbeeld luchtvervuiling van zijn productielocaties, chemicaliën die in lokale watervoorraden lekken en kostenbesparingen door de overstap op schonere inputs kunnen noemen.

Tip: Gebruik AI om een gedetailleerde lijst van voorlopige IRO's te genereren op basis van je bedrijfsprofiel. Een AI-lijst mag nooit als uitputtend worden beschouwd. 

Overweeg ook entiteitsspecifieke duurzaamheidsaangelegenheden die niet zijn opgenomen in de ESRS-taxonomie, zoals de blootstelling van een softwarebedrijf aan cyberaanvallen. Deze vereisen entiteitsspecifieke disclosures als ze materieel blijken te zijn.

‍

{{product-tour-injectable}}

‍

Stap 3: Pas het top-down filter toe op je longlist van onderwerpen en IRO's

Met de voorlopige lijst van onderwerpen en IRO's uit stap 2 in de hand, pas je het top-down filter toe. Stel voor elk onderwerp en de bijbehorende IRO's de volgende vragen:

• Is dit direct verbonden met ons bedrijfsmodel, onze sector of onze geografische aanwezigheid?
• Creëert de structuur van onze waardeketen hier een plausibele blootstelling?
• Is er bewijs op sector-, peer- of wetenschappelijk niveau dat dit relevant is voor bedrijven zoals het onze?

Als het antwoord duidelijk ja of duidelijk nee is, trek dan op dit punt een conclusie, zonder dat diepgaandere scoring nodig is. Let op: als een IRO 'duidelijk ja' is (d.w.z. duidelijk materieel), betekent dit dat het bijbehorende ESRS-onderwerp materieel wordt.

Als het werkelijk onduidelijk is, neem dat onderwerp en de bijbehorende IRO's mee naar de impact- en financiële materialiteitsbeoordelingen in stappen 4 en 5. Dit filter houdt de DMA proportioneel en voorkomt onnodig werk aan onderwerpen die simpelweg niet relevant zijn voor jouw bedrijf.

Stap 4: Beoordeel impactmaterialiteit voor elke IRO

Beoordeel elke IRO aan de hand van de volgende criteria: schaal en reikwijdte gelden voor alle soorten impacts. Waarschijnlijkheid is alleen relevant voor potentiële impacts, niet voor feitelijke. Onherstelbaarheid is alleen relevant voor negatieve impacts. Voor potentiële negatieve mensenrechtenimpacts heeft ernst voorrang boven waarschijnlijkheid.

Stakeholdersbetrokkenheid is een verplichte input in deze stap. Betrokken stakeholders, werknemers, gemeenschappen, consumenten en maatschappelijke organisaties, moeten direct of via vertegenwoordigende organen worden geraadpleegd. De resultaten van lopende duurzaamheids-due diligence worden hier ook direct in meegenomen.

Een praktische noot over mitigatie: bestaande, geïmplementeerde beleidsmaatregelen en acties kunnen de beoordeelde ernst of waarschijnlijkheid van potentiële impacts verminderen. Beleidsmaatregelen die nog niet zijn geïmplementeerd, mogen niet worden meegeteld.

Stap 5: Beoordeel financiële materialiteit voor elke IRO

Beoordeel parallel aan stap 4 de financiële materialiteit van elke IRO, en identificeer welke een materiële invloed kunnen hebben op de financiële prestaties, positie, kasstromen, toegang tot financiering of kapitaalkosten van je bedrijf op de korte (tot 1 jaar), middellange (1-5 jaar) of lange termijn (5+ jaar).

Materiële financiële risico's en kansen komen voort uit drie bronnen:

1. Impacts die in stap 4 zijn geïdentificeerd en die leiden tot financiële blootstelling, bijvoorbeeld een negatieve biodiversiteitsimpact die regelgevings- of reputatierisico creëert
2. Afhankelijkheden van natuurlijke, menselijke of sociale hulpbronnen, bijvoorbeeld waterschaarste die de productiecapaciteit beïnvloedt
3. Andere factoren die niet direct verband houden met je eigen impacts, zoals fysieke klimaatrisico's of nieuwe regelgeving

Beoordeel elke IRO op een combinatie van de kans op optreden en de potentiële omvang van het financiële effect. Je interne risicobeheersingskader is een nuttige input. Als een IRO al wordt gevolgd als bedrijfsrisico, is het waarschijnlijk financieel materieel.

Stap 6: Pas het informatiematerialiteitsfilter toe

Met de impact- en financiële beoordelingen afgerond, pas je het informatiematerialiteitsfilter toe. Stel voor elke IRO die de drempel in stap 4 of 5 heeft gehaald de vraag: zou het weglaten of onjuist weergeven van informatie over deze IRO de beslissingen beïnvloeden van gebruikers van je duurzaamheidsverklaring?

Dit filter bepaalt welke specifieke Disclosure Requirements binnen een bepaalde ESRS-thematische standaard daadwerkelijk worden geactiveerd. Het feit dat een onderwerp of IRO materieel is, betekent niet automatisch dat elk bijbehorend datapunt moet worden gerapporteerd. Laat Disclosure Requirements weg waarbij de specifieke informatie die ze vereisen niet beslissingsrelevant is in jouw context.

Stap 7: Stel drempelwaarden in en finaliseer materiële onderwerpen

Vertaal je beoordelingen naar duidelijke materialiteitsconclusies voor elk onderwerp en elke IRO. Documenteer de drempelwaarden die je hebt toegepast en de onderbouwing achter elke conclusie, inclusief onderwerpen en IRO's die als niet-materieel zijn beoordeeld, en waarom. ESRS 2 IRO-1 en IRO-2 vereisen disclosure van zowel het DMA-proces als de uitkomsten, en je documentatie moet voldoende zijn om externe assurance te ondersteunen.

Stap 8: Koppel materiële IRO's aan ESRS-disclosure-vereisten

Identificeer voor elke materiële IRO de ESRS-thematische standaard waaronder deze valt en de specifieke Disclosure Requirements die worden geactiveerd, inclusief beleid, acties, meetwaarden en doelstellingen. Deze koppeling wordt de directe blauwdruk voor je duurzaamheidsverklaring.

Waar een ESRS-thematische standaard een materiële IRO niet met voldoende granulariteit dekt, ontwikkel je entiteitsspecifieke disclosures. Waar een materiële IRO volledig buiten de ESRS-taxonomie valt, zoals geïdentificeerd in stap 2, vereist deze standaard een entiteitsspecifieke disclosure.

Stap 9: Documenteer en bereid je voor op assurance

Alle CSRD-duurzaamheidsverklaringen zijn vanaf het eerste jaar onderworpen aan beperkte assurance. Je DMA-documentatie moet het volgende bevatten:

• De reikwijdte van de beoordeling en de rapportagegrens
• De toegepaste methodologie, top-down, bottom-up of gecombineerd, en voor welke onderwerpen
• Aanpak en uitkomsten van stakeholdersbetrokkenheid
• De IRO-longlist uit stap 2 en de filteronderbouwing uit stap 3
• Ingestelde drempelwaarden en de basis voor elke materialiteitsconclusie
• Onderwerpen en IRO's die als niet-materieel zijn beoordeeld, en waarom
• Hoe de beoordeling aansluit bij de bedrijfsstrategie en lopende due diligence

Meer informatie over wat er gerapporteerd moet worden, is te vinden in ESRS 2. 

Hoe vaak moet je je DMA bijwerken?

Onder de herziene ESRS 1 moet de DMA bij elke rapportagedatum worden herzien. Een volledige heruitvoering is alleen noodzakelijk als er significante wijzigingen zijn opgetreden in:

• De activiteiten, structuur of zakelijke relaties van je bedrijf
• Je inzicht in de impacts, risico's of kansen
• De externe omgeving (bijv. nieuwe regelgeving, nieuw wetenschappelijk bewijs of geopolitieke ontwikkelingen)

Als geen van deze wijzigingen van toepassing is, kun je de bestaande conclusies bevestigen. Documenteer deze herziening en de uitkomst ervan, assurance-verleners zullen bewijs verwachten dat de beoordeling is overwogen.

Hoe draagt stakeholdersbetrokkenheid bij aan de DMA?

Stakeholdersbetrokkenheid is niet optioneel, het is een verplichte input voor de impactmaterialiteitsbeoordeling onder ESRS 1.

Betrokken stakeholders zijn personen en groepen wier belangen worden beïnvloed door je bedrijfsactiviteiten en waardeketenrelaties. Dit omvat je eigen personeel, werknemers in je toeleveringsketen, getroffen gemeenschappen en consumenten.

Betrokkenheid vereist geen apart proces. Waar bedrijven al stakeholdersbetrokkenheid uitvoeren als onderdeel van hun duurzaamheids-due diligence (bijvoorbeeld onder de Corporate Sustainability Due Diligence Directive), worden de uitkomsten van dat proces direct in de DMA meegenomen.

Voor bedrijven zonder een formeel due diligence-proces is de DMA zelf een goed startpunt. Enquêtes, focusgroepen, gestructureerde interviews en workshops zijn allemaal geldige formats.

Werknemersvertegenwoordigers moeten specifiek worden geïnformeerd en geraadpleegd als onderdeel van het proces, in lijn met de CSRD en de Boekhoudrichtlijn.

Hoe verbindt de DMA zich met je duurzaamheidsverklaring?

De DMA is de basis voor alles in je duurzaamheidsverklaring. De uitkomst, een lijst van materiële onderwerpen en de specifieke geactiveerde Disclosure Requirements, bepaalt:

• Welke ESRS-thematische standaarden je toepast (E1-G1)
• Welke datapunten je moet verzamelen
• Welk beleid, welke acties, meetwaarden en doelstellingen je moet rapporteren
• Welke waardeketendata je moet verzamelen

Hoe je de DMA hebt uitgevoerd, de methodologie, reikwijdte, aanpak van stakeholdersbetrokkenheid en materialiteitsconclusies, moet zelf worden bekendgemaakt onder ESRS 2 General Disclosures, specifiek IRO-1 en IRO-2. Dit betekent dat de DMA niet alleen een interne oefening is. Het wordt onderdeel van de publieke duurzaamheidsverklaring en is onderworpen aan beperkte assurance.

Onder de herziene ESRS 1 moet je duurzaamheidsverklaring ook "verbonden informatie" bevatten, waarbij de verbanden tussen verschillende materiële onderwerpen en tussen de duurzaamheidsverklaring en de jaarrekening worden uitgelegd. Waar een klimaattransitieplan risico's creëert voor je eigen personeel, moeten beide onderwerpen bijvoorbeeld op een verbonden manier worden behandeld.

FAQ

Wat is een dubbele materialiteitsanalyse?

Een dubbele materialiteitsanalyse (DMA) is de verplichte eerste stap naar CSRD-compliance. Het identificeert over welke duurzaamheidsonderwerpen een bedrijf moet rapporteren door ze vanuit twee invalshoeken te beoordelen: hoe het bedrijf mensen en het milieu beïnvloedt (impactmaterialiteit), en hoe duurzaamheidskwesties de financiële prestaties beïnvloeden (financiële materialiteit). Een onderwerp is materieel als het vanuit een van beide perspectieven de drempel haalt.

Wie is verplicht een dubbele materialiteitsanalyse uit te voeren?

Elk bedrijf dat onder de Corporate Sustainability Reporting Directive (CSRD) valt, moet een DMA uitvoeren. Onder de herziene Omnibus I-tijdlijn moeten Wave 2-bedrijven, grote EU-bedrijven met 1.000+ werknemers, rapporteren over boekjaar 2027. Beursgenoteerde SME's volgen vanaf 2028. Veel bedrijven buiten de scope voeren de DMA ook vrijwillig uit, gedreven door verzoeken van investeerders, due diligence van klanten en EcoVadis-vragenlijsten.

Hoe lang duurt een dubbele materialiteitsanalyse?

Voor de meeste bedrijven duurt een eerste DMA twee tot vier maanden. De tijdlijn hangt af van de complexiteit van het bedrijfsmodel, de reikwijdte van de waardeketen en of stakeholdersbetrokkenheid een apart proces vereist. Het gebruik van een gestructureerde top-down aanpak, zoals ondersteund door de herziene ESRS 1, kan de benodigde tijd aanzien